Վերածնունդը Եվրոպայում

Վերածնունդը Եվրոպայում տեղի է ունեցել XIV — XVII, որի ընթացքում վերանայվեցին համընդհանուր գաղափարները, որոնք ամենից վառ արտահայտվեցին մշակութային բնագավառներում։ Վերածննդյան գործունեությունը սկիզբ է առել Իտալիայից։ Այդ նոր ուղվածության հիմքում էին մարդասիրական գաղափարները, որոնք միավորվեցին մեկ ընդհանուր անվան տակ՝  հումանիզմ, որի հետևորդներին անվանեցին հումանիստներ։ Վերածննդի հիմնադիրների հիմնական գաղափարներն էին մարդկանց համար ստեղծել  նրանց հետարքրքրությունները արտահայտող արվեստ, և վերականգնել մոռացվածը (հունա-հռոմեական ժառանգությունը)։ Վերածննունդը տեղի է ունեցել որոշակի փուլերով, առաջինը կոչվում է <<Վաղ Վերածնունդ>> և տևեց մինչև XV րդ․ դար։ Այդ ժամանակ առաջին հերթին սկսեցին հատուկ ուշադրություն դարձնել արվեստագետներին, ստեղծվեցին նոր քաղաքներ, որոնցում վերջիններիս պահանջարկն ավելի էր մեծանում և այդպիսով արվեստը ծաղկում էր։ Հիմնական գործունեությունը տեղի էր ունենում հյուսիսային և միջին Իտալիայում, իսկ ավելի հյուսիսային Եվրոպական երկրները իրենց մշակութային կտրուկ փոփոխություններն ապրում են Վերածննդի մյուս փուլում՝ <<Բարձր>> վերածննդում, կամ որին հաճախ ասում են <<Հյուսիսային>>։ Այդ ժամանակ իրար են միանում Իտալիայի երկու մասերը՝ կազմավորելով ամբողջական պետություն։ Կան մի շարք նշանավոր գործիչներ, որոնք առաջ են տարել վերածննդի մարդասիրական գաղափարները։ Առաջին հումանիստներից է համարվում՝ իտալացի գրող, Ֆրանչեսկո Պետրարկան, նա է հիմք դրել մարդասիրական գաղափարին, և առաջիններից է, որ գրել է լիովին մարդուն նվիրված պոեզիա։ Նրա գաղափարները շարունակում են Ջովաննի Բոկաչչոն և Կոլյուչչո Սալյուտատին։ Նաև բավական աչքի է ընկնում Նիկոլո Մաքիավելլին, որը կողմնակից էր հումանիստական գաղափարներին, սակայն կարծում էր, որ ղեկավարին պետք չէ ենթարկվել բարոյական կանոնների՝ նպատակին հասնելու համար, և երկիրը ծաղկացնելու համար, նրա հայտնի խոսքերից է՝ <<Նպատակն արդարեցնում է միջոցները>>։ Նաև մեկ այլ անձնավորություն որի մասին ճիշտ չեմ համարի չնշել, հաշվի առնելով նրա մեծ դերը մշակույթի և հայտնագործությունների բնագավառում։ Լեոնարդո Դա Վինչին նույնպես վերածննդի նշանավոր գործիչներից է արվեստի և հայտնագործությունների բնագավառում։ Նա հայտնի է իր նկարներով, ինժիներական լուծումներով, մարդու օրգանիզմի ուսումնասիրությամբ, Եվրոպայում կոյուղու ստեղծմամբ և այլն։

Հայաստանում Վերածննդի ժամանակաշրջանը տեղի է ունեցել շատ ավելի վաղ՝ 5րդ դարում, և պայմանավորվել է նշանավոր Մեսրոպ Մաշտոցի գործունեությամբ, ով վերականգնել է մեր գրերը, որի արդյունքում մեծ ծաղկում է ունեցել Հայ գրականությունը։ Նոր դպրողներ են բացվել, բազմաթիվ գրքեր են թարգմանվել, և ընդհանուր առմամբ, դա հսկայական դեր է ունեցել հայոց մշակույթը պահպանելու համար, քանզի լեզուն հանդիսանում է ազգի կարևորագույն համախմբող գործոններից մեկը։